GESCHIEDENIS VAN CHERNOBYL

Chernobyl heeft een rijke historie die dateert tot de middeleeuwen (eerstgenoemd in 1193), en stond sinds de zestiende eeuw onder sterke Joodse invloed (meer over Joodse geschiedenis in ons blog – LINK (EN)). Chernobyl werd ernstig geraakt door de Tweede Wereldoorlog. Onder de Sovjet-Unie werd het een centrum voor scheepsreparatie aan de rivier Pripyat. Vanwege zijn lage bevolkingsaantal en zijn goede toegang tot water werd het door het Ministerie van Energie van de Sovjet-Unie gekozen als locatie voor de bouw van een energiecentrale. Deze kwam op twintig kilometer afstand van de stad Chernobyl. De bouw van de V.I. Lenin-kerncentrale begon in 1970. Tegelijkertijd werd nabij de satellietstad Pripyat aangelegd. Na de opening van de eerste reactor in 1977 had de stad Chernobyl 14.000 inwoners. Met zijn transportverbindingen – bussen, treinen, en schepen – werd het een veelbelovend regionaal centrum. De Sovjets hadden grote plannen met de energiecentrale – het zou de grootste kerncentrale ter wereld moeten worden met twaalf reactoren, ieder goed voor een output van 1000 MW. Vier reactoren waren operationeel en twee waren in aanbouw toen het noodlot toesloeg.

Chernobyl Nuclear Power plant Pripyat Soviet Union history

De Chernobyl-ramp – wat gebeurde er?

Het ongeluk in de kerncentrale van Chernobyl gebeurde op 26 april 1986. Het was het grootste nucleaire energie-ongeluk in de geschiedenis van de mensheid. De explosie vond plaats in het vierde blok van de centrale, op slechts 120 km afstand van de hoofdstad van Oekraïne, Kiev en nabij de Wit-Russische grens.

De Chernobyl kerncentrale was op dat moment één van de grootste ter wereld en was toegewezen aan een strategisch militair programma voor het Sovjet leger. De eigenlijke explosie gebeurde vanwege een toevallige samenloop van omstandigheden. Naast dat de reactor geen up-to-date beveiligingssysteem had, kende het een laag niveau van automatisering. Op de fatale nacht van 26 april was er een experiment gaande waarbij het traagheidsbereik van de turbogenerator getest zou worden. Hierdoor werd de energie-output terugbracht tot een niveau waarop de nucleaire kettingreactie bijna stopte, gevolgd door een abrupte toename in de energie-output door de operatoren, die samen met het stopzetten van het koelwater naar de reactorkern leidde tot de oververhitting van de brandstof en de vernietiging van de reactorkern.

Om 1:24 AM lokale tijd, 40-60 seconden na het begin van het experiment, vonden er twee grote explosies plaats. Volgens sommige onderzoekers was de explosie onvermijdelijk gezien het feit dat alle stuurstangen het begaven en de groeiende krachtcapaciteit van de reactor. Het is genoteerd dat de veiligheidssystemen uitgezet waren of zelfs buiten dienst waren op het moment van de eerste explosie. De combinatie van radioactieve stoom en waterstof blies de 1200 ton zware kap van de reactor en vernietigde het dak. Na enkele seconden kwam er een tweede explosie. Volgens enkele onafhankelijke onderzoeken, was de eerste explosie “normaal” – chemisch, terwijl de tweede explosie met het verbranden van de snelle neutronen karakteristieken had van een nucleaire explosie ter grootte van 0.3 kiloton (gelijkwaardig aan 300 ton TNT). Volgens getuigen werd de eerste explosie gevolgd door een rode vlam en de tweede door een lichtblauwe vlam gevolgd door het boven de reactor uitstijgen van een paddenstoelwolk

Kapotte-unit-nummer-4-chernobyl-kerncentrale-foto-min

Het experiment met de reactor had onder toezicht van een ander, speciaal getraind, team moeten gebeuren. Echter, dit was negen uur uitgesteld vanwege de aankomende mei-viering en er moest volgens het productieplan energie opgewekt worden. Deze vertraging betekende dat het experiment tijdens de nachtdienst onder toezicht van andere, onvoorbereide en minder ervaren, medewerkers gebeurde. Gelijk na het ongeluk werden de andere reactoren afgesloten en kwam het management van de centrale in crisismodus en opereerde vanuit een bunker onder de centrale (je kunt de controlekamer in de bunker bezoeken in onze Chernobyl kerncentrale en Pripyat-tour LINK)

Tijdlijn van de Chernobyl-ramp op 26 april 1986:

1:23 Twee explosies in unit 4
1:26 Brandalarm in de centrale
1:28 Aankomst van de brandweerdienst van de centrale
1:35 Aankomst van de brandweerdienst van Pripyat
2:10 Brand geblust in de turbine-ruimte
5:00 Chemische brigade van het leger arriveert op de locatie en maakt stralingsmetingen
6:00 Army chemical brigade arriving to the site-getting real measurements of radiation
6:35 Alle branden zijn geblust, behalve de vernietigde reactor die blijft branden tot 10 mei 1986.

De radioactieve wolk van Chernobyl reist over de wereld

Radioactief stof begon uit te waaieren vanuit de vernietigde, brandende vierde reactor van de kerncentrale Chernobyl en besmette de omgeving in de wijde omtrek. De eerste stap in het “liquideren” van het kernongeluk was het blussen van de brandende reactorruimte en het dak van de centrale machinekamer. De eersten die bij het ongeluk ter plaatse kwamen waren de mensen van de brandweerdienst van de centrale. Samen met de brandweermannen van Chernobyl en Pripyat bluste zij het vuur binnen drie uur na de explosie. Echter, in het hart van de reactor brandde nog steeds een mix van nucleaire brandstof-bevattende massa’s.

De brandweermannen ter plaatse wisten niets over de oorzaak van de brand en bluste derhalve de brandende reactor met water. Dit maakte de situatie echter nog nijpender en enkele kleinere explosies volgden in combinatie met ernstige radioactieve besmetting. Om te voorkomen dat de radioactiviteit verder in de omgeving werd verspreid, werd de reactor gevuld met vijfduizend ton borium, dolomiet, zand, klei en loodverbinding. Dit werd vanuit helikopters in de dagen na het ongeluk op de reactor gegooid. Deze losse materialen bluste het brandende grafiet en absorbeerden radioactieve aerosolen. Twee weken na het ongeluk, besloten de Sovjet autoriteiten om het hele blok van de centrale waarin het ongeluk had plaatsgevonden te omhullen met een speciale sarcofaag – een betonnen constructie met een eigen koelingssysteem.

Besmetting-Europa-kaart-chernobyl-explosie-min

Door de explosie in Chernobyl kwamen radioactieve stoffen 1,5 kilometer hoog de lucht in. Op deze hoogte blies een zuidoostelijke wind naar plekken zo ver als Scandinavië. De wolk dreef over Scandinavië en keerde toen terug naar Oekraïne. Gedurende de dag van het ongeluk de veranderde windrichting naar westelijke richting. De tweede besmette wolk dreef dus via Polen naar Tsjechoslowakije en verder naar Oostenrijk. Daar botste hij tegen de Alpen en dreef terug naar Polen. Voor zover we nu weten zijn er geen plekken op arde waar de radioactieve wolken van Chernobyl niet geweest zijn. Besmette wolken gingen de hele wereld over.

De meest geraakte gebieden waren Oekraïne en Wit-Rusland, die besloten om delen van hun landen voor altijd te evacueren vanwege besmetting van de omgeving. Radioactieve jodide speelde een belangrijke rol gedurende het proces van de besmetting. Dit element heeft een korte halveringstijd en was relatief kort na het ongeluk ontbonden tot een ongevaarlijke substantie. Tegenwoordig bestaat de radioactieve vervuiling vooral uit substanties zoals strontium en cesium – deze hebben halveringstijd van dertig jaar en zullen de omgeving voor decennia blijven vervuilen. Plutonium- en Americium-isotopen zullen nog voor duizenden jaren in het gebied aanwezig zijn. Maar deze hebben een verwaarloosbaar effect op het menselijk lichaam. Lees meer over straling en wat het eigenlijk is in ons blog (EN).

Chernobyl-proef-foto-Fomin-Bryukhanov-Dyatlov-min

Het onderzoek naar aanleiding van de Chernobyl-ramp werd officieel gesloten met het resultaat dat het personeel van de centrale de nodige veiligheidsmaatregelen niet in acht had genomen. De directeur van de kerncentrale V.P. Bryukhanov en de hoofdingenieur N.M. Fomin werden veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf. De adjunct-ingenieur A.S. Dyatlov kreeg vijf jaar, het hoofd van de reactorruimte A.P. Kovalenko en de ploegendienstmanager B.V. Rogozhkin kregen drie jaar. Staatsinspecteur Y.A. Laushkin moest twee jaar zitten. Paradoxaal genoeg werd het hele proces gehouden in het cultuurhuis van Chernobyl dat voorheen een synagoge was. De gebeurtenissen in de V.I. Lenin-kerncentrale waren het begin van een naspel dat niet alleen tot het herschrijven van de veiligheidsregels in de kernenergiesector leidde, maar ook van grote invloed was op de geschiedenis van de mensheid. Lees meer in onze blog.

Chernobyl betekent ‘alsem’

De stad Chernobyl (Chornobyl - Oekraïens) en het omliggende gebied, Polissya genaamd, is vlak met naaldbossen en veel rivieren en moerassen in het noorden van Oekraïne bij de grens met Wit-Rusland. De naam van de stad betekent letterlijk vertaald ‘bijvoet’ een alsemachtige plant die veel voorkomt in het gebied. De plant wordt ook beschreven in de Bijbel en veel Christenen geloven dat het trieste lot van het gebied voorspeld was (voor het hele verhaal download ons gratis e-book ‘Myths and Truths about Chernobyl HERE). Bijvoet is een bitter kruid met een genezende en ontgiftende werking.

De schattingen over het aantal slachtoffers van het Chernobyl-ongeluk lopen uiteen. Natuurlijk waren de meeste directe slachtoffers de medewerkers van de centrale en de brandweermannen die aan dodelijk doses straling waren blootgesteld. In de eerste drie dagen warden er 299 patiënten met duidelijke symptomen van stralingsziekte opgenomen in het gespecialiseerde ziekenhuis nr. 6 in Moskou. Officieel waren er 28 directe slachtoffers van het Chernobyl-ongeluk. De meeste van hen zijn begraven op de Mitino-begraafplaats in Moskou. Elk lichaam ligt in een betonnen kist vanwege het hoge stralingsniveau.

Officieel raakte de Chernobyl-ramp de levens van zo’n 600.000 mensen. Officiële documenten spreken van verschillende categorieën van stralingsslachtoffers. De grootste groep bestaat uit de 200-240 duizend liquidators – reddingswerkers en soldaten die het ontsmettingswerk deden – en brandweerlieden en politiemensen. Verder is er de groep van ongeveer 116.000 inwoners van de besmette omgeving van Chernobyl. Nog eens 220.000 mensen werden later geëvacueerd van de besmette gebieden van Wit-Rusland, Oekraïne en Rusland. Vandaag de dag wonen er zo’n vijf miljoen mensen in de besmette gebieden. Alles bij elkaar, zijn er meer dan tien miljoen mensen ziek wegens de Chernobyl-catastrofe (waarvan 3.2 miljoen in Oekraïne en de rest in Wit-Rusland en Rusland).

Spookstad

Pripyat was ooit een modelstad van de Sovjet-regering die in 1970 gebouwd werd voor de arbeiders in de kerncentrale en hun families. De gemiddelde leeftijd in de stad was op het moment van het ongeluk maar 25. Pripyat had alle voorzieningen van een modern stad – een treinstation, een haven, een ziekenhuis en zelfs een kermis.

Pripyat-geschiedenis-voor-nu-foto-chernobyl-min

Later, op de dag van het ongeluk hielden staatsfunctionarissen de 50.000 inwoners bewust ongeïnformeerd over de gevaren van de radioactieve vervuiling, noch hadden zij de inwoners voorzien van jodiumpillen, die tegen de effecten van de straling konden helpen. De ramp in de kerncentrale zorgde ervoor dat het stralingsniveau duizend keer hoger dan het natuurlijke niveau. De ontruiming van Pripyat vond de dag na het ongeluk plaats – in de middag van 27 april 1986 – per trein, schip en bus. De inwoners mochten alleen noodzakelijke dingen meenemen en zij verwachtten over drie dagen weer terug te kunnen keren. Deze informatie werd verspreid om paniek te voorkomen en mensen ervan te weerhouden te veel bagage mee te nemen. Later besloten de autoriteiten dat de stad voor altijd onbewoond moest blijven.

26 april 1986 om 14:00

Dit bericht is gericht aan de inwoners van Pripyat! Het gemeentehuis informeert jullie hierbij dat vanwege het ongeluk in de kerncentrale van Chernobyl de stralingsomstandigheden in onze omgeving verslechteren. De Communistische Partij, haar functionarissen en het leger nemen de nodige maatregelen om deze situatie te bestrijden. Desalniettemin, met het oog op de veiligheid en gezondheid van de bevolking van de nabijgelegen gebieden, moeten we en in het bijzonder de kinderen evacueren. Om deze redenen zal er vanaf 27 april 1986 om twee uur ’s middags voor ieder appartementenblok een bus staan onder supervisie van de politie en lokale ambtenaren. Het wordt ten sterkste aangeraden om uw documenten, enkele vitale persoonlijke bezittingen en een kleine hoeveelheid voedsel voor noodgevallen mee te nemen. De leiding van de publieke en industriële voorzieningen in de stad heeft besloten welke medewerkers in Pripyat moeten blijven om toe te zien op het behoud van de goede staat van de voorzieningen. Alle woningen zullen gedurende de evacuatie periode door de politie bewaakt worden. Kameraden, zorg ervoor dat, wanneer jullie jullie huizen tijdelijk verlaten, jullie lichten en elektronische apparaten uitzetten en ramen sluiten. Bewaart u alstublieft orde en kalmte tijdens deze korte ontruiming.

Tijdens de ontruiming warden vrouwen en kinderen het eerst verzameld, maar er was een serieus gebrek aan bussen in dit deel van de Sovjet-Unie. De bussen moesten uit andere delen van het land komen om de 50.000 inwoners van Pripyat te evacueren. De rij voor de bus was twintig kilometer lang – wat betekent dat wanneer de eerste bus Pripyat verliet de laatste bus de schoorstenen van de centrale niet eens in de verte kon zien. In minder dan drie uur was de stad leeg en zo zou het voor altijd blijven. Nadat Pripyat ontruimd was, begon de evacuatie van de dorpen in een straal van dertig kilometer rond de reactor. Dit duurde tot begin mei. Ontsmettingswerk vond plaats in 1,840 nederzettingen. Echter, de uitsluitingszone van Chernobyl werd pas gevormd in 1994 toen de inwoners van de laatste dorpen in het westen van de zone naar nieuwe appartementen in de regio’s Kiev en Zhytomir.

Pripyat-evacuatie-1986-Chernobyl-photo-min

Tijdens de evacuatie warden de inwoners van Pripyat niet toegestaan om huisdieren of vee met zich mee te nemen vanwege het risico dat deze dieren radioactief stof in hun vacht hadden. Om verdere besmetting van de omgeving te voorkomen moesten speciale eenheden alle dieren in de Chernobyl-zone liquideren. Op 5 mei was de ontruiming van de uitsluitingszone (straal van 30 km rond de centrale) voltooid. Tegenwoordig is het verboden om de zone te betreden met uitzondering van voormalige bewoners voor begraafplaatsbezoek en voor mensen met een vergunning zoals toeristen en arbeiders. Ongeveer 150 mensen (hoofdzakelijk gepensioneerden) wonen nog steeds, op eigen risico, in de uitsluitingszone. Je kunt hen bezoeken tijdens je tweedaagse Chernobyl-tour en zien hoe zij leven. Naast deze bewoners zijn er ook zo’n 3000 arbeiders die onderdeel uitmaken van een speciaal regime en voor het onderhoud van de zone zorgen. In de Chernobyl-kerncentrale werken nog zo’n 2500 arbeiders ook al is de centrale sinds het jaar 2000 volledig gesloten. Deze arbeiders houden zich bezig met het liquideren van nucleaire brandstof en het veiligstellen van het stralingsniveau en de electriciteitsstroom van Wit-Rusland naar Oekraïne en omgekeerd. Een paar duizend arbeiders werkten ook aan de bouw van een nieuwe sarcofaag die in 2018 werd opgeleverd. Meer over de nieuwe veiligheidsconstructie op ons blog (EN) .

Pripyat-geschiedenis-voor-nu-foto-chernobyl-min

Pripyat is nu een spookstad en hoewel er niemand woont, heeft het zijn eigen schoonheid en unieke atmosfeer. Pripyat is niet, zoals sommige nabijgelegen dorpen, begraven door bulldozers. Alleen de borden langs de weg herinneren nog aan de verdwenen dorpen. De politie en het leger bewaken Pripyat alsmede de hele uitsluitingszone. Ondanks de bewaking is er veel geroofd en geplunderd – het meeste in 1991 na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. De hele stad Pripyat is geplunderd en er is geen appartement dat niet door dieven is bezocht en ontdaan van alle waardevolle spullen. De bewoners hadden een kans in 1987 om terug te gaan en een deel van hun bezittingen mee te nemen – al ging het maar om enkele tassen, maar weinigen maakten hier gebruik van. Een militaire fabriek (genaamd Jupiter) is tot 1997 in de stad operationeel geweest. Echter, nu is deze nog zwaarder getroffen door plunderingen en verval dan de meeste flats en scholen in de stad. Er zijn nog drie delen in de stad die nog in gebruik zijn: de wasserette (voor de kerncentrale), de vrachtwagengarages en een diepe put met een pompstation (voor de watertoevoer van de centrale).

De stad staat vol met contemporaine (jaren ’80) teksten, borden, boeken en afbeeldingen, meest met Lenin en communistische thema’s. Lenins uitspraken en portretten zijn alom aanwezig – in het cultuurpaleis, het hotel, het ziekenhuis, het politiebureau alsmede in de scholen en de kinderopvangen. Een wandeling door de stad voelt als een reis terug in de tijd, het enige verschil is dat er geen mens te zien is, en zelfs geen vogels te horen. Met behulp van de historische foto’s die we je op onze tours laten zien kun je je een voorstelling maken van de stad in zijn hoogtijdagen. Om je een nog levendiger gevoel te geven van de Sovjet-tijd, bieden wij Sovjet-uniformen en een retro autorit in onze Chernobyl Retro-tours. De hele stad is gebouwd op een groen veld kort na de oplevering van de kerncentrale. Alles is van beton en de huizen zien er hetzelfde uit als in iedere andere Sovjet-stad. Sommige gebouwen zijn ingestort door gebrek aan onderhoud en de grote hoeveelheid sneeuw van een paar jaar geleden. Chernobyl is een prachtig voorbeeld van hoe Moeder Natuur om weet te gaan met het werk van de mens. Binnen twintig jaar tijd zullen er alleen ruïnes van deze stad overblijven als wij de stad niet redden. Het is een unieke plek op de wereld.

Nieuwe veilige omgeving Chernobyl kerncentrale

Hoe ziet de toekomst eruit?

De Chernobyl-uitsluitingszone is een synoniem van tragedie en staat symbool voor de grootste kernramp ooit. Nu, na dertig jaar, begint het een plaats van hoop te worden. Het is de enige plaats ter wereld waar je kunt zien hoe Moeder Natuur de mensen gevormde omgeving terugclaimt. Dit is één van de redenen waarom de zone tot een natuurreservaat werd benoemd in 2016. Je kunt er een hoop wilde dieren vinden die je in Europa gewoonlijk niet bij elkaar tegenkomt: wolven, herten, zwijnen, schildpadden, bevers en zelfs wilde paarden. Er zijn geen mutaties in deze dieren gevonden; integendeel, zij hebben een bijzonder goed geboortecijfer. Jullie, de toeristen, brengen de zone, en Pripyat in het bijzonder, tot leven. Als de nummer één toeristische trekpleister in Oekraïne is de Chernobyl-zone de meest bezochte UrbEx-bestemming ter wereld met meer dan 50.000 bezoekers ieder jaar. Het toerisme in Chernobyl heeft een belangrijke impact op de lokale economie, maar verwacht geen luxe hotel en souvenirwinkeltjes. Chernobyl is een militair bewaakt gebied met zijn eigen regels en voorwaarden. Naast het toerisme speelt energie een belangrijke rol. Zo functioneert de energiecentrale van Chernobyl functioneert als distributieknooppunt tussen Oekraïne en Wit-Rusland. Daarnaast zijn Chinese investeerders van plan een grote zonne-energiecentrale in het gebied te bouwen dat kan profiteren van de aanwezige hoogspanningslijnen. Er is ook een project om een opslagplaats voor gebruikte nucleaire brandstof voor Europa in Chernobyl te bouwen. De nieuwe veiligheidsconstructie (sarcofaag) geeft Oekraïne en de Europese Unie nog honderd jaar van veiligheid om de oude sarcofaag en alles wat resteert van reactor vier te ontmantelen en schoon te maken. Oekraïne wil het erfgoed van Chernobyl bewaren als toeristische bestemming voor de hele wereld. De Chernobyl-zone en Pripyat worden een openlucht museum van de Koude Oorlog. CHERNOBYLwel.come begon zijn missie om de sfeer van Chernobyl met de wereld te delen in 2008 – hier is ons verhaal LINK

Als je graag meer over Chernobyl en zijn geschiedenis wil lezen, download dan ons gratis ebook '10 Myths and truths about Chernobyl' (EN).

10 000 0000

zieke mensen in drie landen

120 000

mensen geëvacueerd vanuit 100 steden en dorpen

5000+

mensen nog steeds werkzaam in de Chernobyl-zone en de Chernobyl-kerncentrale

2600

vierkante kilometer van besmetting

150

Chernobyl baboeshka’s nog altijd woonachtig in de zone

Wanneer komt u uw Chernobyl verhaal schrijven?

KIES EEN TOUR